KOZMOS

Bilinen eski adıyla kızıl gezegen, bir zamanlar uzmanların yakıştırdığı dingin çorak arazi görüntüsünden çağlarla ölçülecek kadar farklı -ki buna buz çağları da diyebilirsiniz. Yeni iniş araçlarıyla birlikte şu önemli soru gündemde: Acaba sıvı su ve onunla birlikte yaşam belirtileri olabilir mi?

Jeologlar uzun süredir gezegenin uzak geçmişinden etkileniyordu. Şimdiyse onun bugününü biçimlendiren gizemli süreçler karşısında giderek daha çok heyecanlanıyorlar; bunun nedeni gezegenin büyük bir bölümünün belirgin biçimde buz tutması. Mars'ta buz olması, başlı başına yeni bir bilgi değil; jeologlar yıllardır, orta ve yüksek enlemlerde buzu toprağın içine dek işlemiş bir halde bulmayı bekliyordu. Bu heyecan, buzun yerinde durmayıp dinamik bir rol üstlendiği; yer değiştirdiği; yüzey yapısını yeniden biçimlendirdiği ve zaman zaman da izleri çabuk kaybolan çok az miktarda sıvı halde su ürettiği yönünde giderek artan kuşkulardan kaynaklanıyor. Mars'a gidebilseydiniz, bunu siz de fark ederdiniz. Elinizde doğru araçlar olsaydı, bu tabakanın küçük bir parçası size Mars'a dair çok şey söyleyebilirdi. Ancak şu an için Mars'ın güney yükseltilerindeki bu heyecan verici manzaraya Dünyalı herhangi bir şeyin ya da herhangi birinin yaklaşabilmesi ancak gezegenin yörüngesinde süratle dolaşan bir uzay aracıyla ve sadece 400 kilometre kadar yukarıdan geçilmesi halinde mümkün olabiliyor.

Yörüngeye oturtulan son nesil araçlar, daha önce görüntülenenlerden daha küçük yüzey oluşumlarını ayırt etmeleri ve yüzeyi giderek daha karmaşık aletlerle analiz etmeleri açısından, uzaydan yürütülen Mars araştırmalarında devrim yaratıyor. NASA'nın Mars Global Surveyor (MGS) ve Mars Odyssey uzay gemilerindeki kameralar gezegeni gece gündüz görünür ve kızılötesi ışıkta izliyor. Odyssey'in üzerindeki diğer alıcılar yüzeyin altındaki minerallerden yayılan gama ışınlarını ve nötronları saptayarak, hidrojen ve demir gibi farklı elementlerin yoğunluğunu uzman nükleer fizikçilerin gözleri önüne seriyor.

Yörünge araçları Dünya'ya kesintisiz biçimde yeni bilgi akışı sağladıkça, gözümüzün önünde Mars'a ilişkin heyecan verici ve gerçekten anlaşılması zor yeni bir tablo beliriyor: Araçlar eski sorulara yanıt ararken bizi yeni gizemlerin bombardımanına tutuyor. Mars uzmanı Hugh Kieffer, genç meslektaşlarına,maksimum karmaşa dönemi içinde olduklarını söylüyor. Yeni veriler tamamen yeni veri türleri araştırmacıların bunlardan bir anlam çıkarmasına yeterli zaman tanımayacak kadar hızlı toplanıyor. Sonuç, göz yanılsamasına benzer bir durum. Mars'a ilişkin çelişkili görüntüler, zihinlerde bir netleşip bir flulaşıyor gibi.

NASA'ya bağlı Ames Araştırma Merkezi'nde gezegenler üzerine çalışan jeolog Nathalie Cabrol,"Mars mitolojide savaş tanrısı olarak bilindiği halde, gezegen daha çok bir primadonnayı andırıyor" diyor ve şunu ekliyor:"Siz tam onunla ilgili bir şeyi çözdüğünüzü sanırken Mars her defasında bir sürprizle karşınıza çıkıyor."

Karamela rengi düzlüğün kenarındaki kraterden büyülenen ilk isim, Tempe'deki Arizona Eyalet Üniversitesi'nden jeoloji profesörü Philip Christensen oldu. Christensen, Isı Yayılımıyla Görüntüleme Sistemi'nin (THEMIS) Odyssey'in üzerinde bulunan ve görünür ve kızılötesi dalga boylarında yüzey görüntülerini çeken cihaz tasarımından ve yapımından sorumlu ekibin başında. THEMIS, 2002 yazı başlarında krater ve kraterin iç çeperinin garip görüntüsünü Dünya'ya gönderdiğinde, Christensen her bilim adamının hayalini süsleyen türden bir "evreka" anı yaşadı. Ve ilk kez Mars'ın esrarengiz oluklarının nasıl biçimlenmiş olabileceğini anlayabileceğini düşündü.



Mars'ta yaşama dair gezegenin yüzeyinden örnekler toplamak üzere uzaya gönderilen son insansız uzay aracı Beagle 2'nin sanal olarak Mars atmosferine girişini ve gezegen yüzeyine inişini izleyin.

Mars'ta değişen iklim koşulları ve yüzey oluşumlarını izleyin

www.nationalgeographic.com.tr'den alınmıştır. National Geographic diğer haberleri için tıklayınız...

DÜNYA

THE SNOW SHOW/FİNLANDİYA

VE BUZ SANATA DÖNÜŞTÜ...

Ünlü sanatçı ve mimarlar The Snow Show'da karı ve buzu sanata dönüştürdüler. 3 yıllık özenli planlama çalışmasının ardından The Snow Show 12 Şubat 2004'de kapılarını halka açtı.

Finlandiya Lapland Bölgesi'ndeki Kemi ve Rovaniemi'nin ev sahipliğini yaptığı bu "soğuk etkinlik"te Ernesto Neto, Kiki Smith, Tadao Ando, Zaha Hadid, Yoko Ono ve Anish Kapoor'un da aralarında bulunduğu mimar ve sanatçıların eserlerini sergilediler.

Etkinlik süresince, 9 çalışma Kemi'de, 6 çalışmada Roveniemi'de izlendi. The Snow Show'da kar ve buzun yaratıcı olarak kullanmanın farklı yolları sergilendi. Çalışmalarda, yaratıcılık girdisinin yanında inşa etme becerisi biraraya geldi.

Kuratör Lance Fung, serginin doğal bir proje olduğunu vurguluyor. Önceden tahmin edilemeyen hava durumu da bu sürecin bir parçası oluyor.

Geçen sene sadece iki çalışmanın (Hani Rashid-Lise Ane Couture, Steven Holl-Jene Highstein) sergilendiği The Snow Show'da bu sene 15 mimar ve 15 sanatçının kar ve buzdan çalışması hava izin verdiği sürece 31 Mart'a kadar sergilediler.

EKOLOJİ

Kuzey ve Güney kutuplarındaki buz kütleleri eriyor. Peki, küresel deniz seviyesi açısından bunun anlamı ne? Sadece Kuzey Buz Denizi'nin seviyesinden söz ediliyorsa, belki de hiç anlamı yok. Çünkü buradaki buz kütleleri zaten okyanus üstünde yüzüyor; bunların erimesi dünya denizlerinin seviyesinin yükselmesine yol açmayacaktır. Ne var ki, Antarktika'yı kaplayan buz veya dünyanın çeşitli yerlerindeki buzullar ve buz levhaları için aynı şey geçerli değil. Bu buz türleri karada oldukları için küresel deniz seviyesini yükseltecektir ve bunların erimesiyle ortaya çıkan sular okyanuslara eklenecektir.

Alice J. Dunn

YA SONRA!...

KİTAP

Martin Mystere / Buz ve Ateş Adası / Dev Albüm / Sayı

Önceleri hiçbir şey yoktu... Başlangıçtaki kaosun ortasında dönüp duran sonsuz girdap, ginnungagap dışında...

...Sonra yavaş yavaş iki kütle biçim kazanmaya başladı. Birbirlerinden uzaklaştıkça soğudular.

...İki dünya böyle oluşmaya başladı.

Gırdabın kuzeyinde niffelheim oluştu... Sislerin ve gölgelerin dünyası...
...Merkezinde, on iki buz nehri'nin doğduğu hvergelmir bulunuyordu...
(Kitabın İçinden)

"BUZ"Başlığı taşıyan diğer kitap tanıtımları